Geldtekort

Schaarste

door Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir
2013, Maven Publishing

In het kader van denken over geld heb ik het boek Schaarste gelezen. De ondertitel luidt: hoe gebrek aan tijd en geld ons gedrag bepaalt. Perfect voor dit blog!

Het boek bevat heel veel informatie, te veel om allemaal te noemen. Ik heb eruit gehaald wat voor het thema geld en eenvoud van belang is.

Wat is schaarste

De definitie zoals in het boek gehanteerd wordt: schaarste is minder hebben dan je voor je gevoel nodig hebt. Dit kan financieel zijn, sociaal (eenzaamheid) of tijd. Wat de schrijvers door middel van onderzoek hebben ontdekt is dat schaarste bezit neemt van het denken. Het is niet alleen een onprettig gevoel van te weinig, maar een volledig in beslag worden genomen door datgene waar je te weinig van hebt.

De gevolgen van schaarste

De focus, die ontstaat door schaarste, heeft een positief effect: het vergroot je aandacht en energie, eigenlijk net als een gezonde dosis stress. Maar met die focus komt ook een tunnelvisie. En alles wat buiten de tunnel valt wordt verwaarloosd. Niet alleen een onderwerp (iemand met een huurachterstand vergeet dat de CV een jaarlijkse controle nodig heeft) maar ook tijd. Wat in de toekomst ligt, valt ook buiten de tunnel. Dus neem je een hoog eigen risico bij een verzekering omdat nu de premie lager ligt, en de kosten pas in de toekomst gaan komen. Door schaarste aan geld komt er extreme focus op geld te liggen; je weet precies welke supermarkt de beste aanbiedingen heeft (handig!). Maar tegelijkertijd vergeet je je ziektekostenverzekering (en dat eigen risico) in december kritisch te bekijken. Het maakt het je kortzichtig.

Nog een gevolg van schaarste is dat het afbreuk doet aan het vermogen om je op andere dingen te concentreren. Deze verminderde aandacht komt door vermindering van bandbreedte. “Bandbreedte is een maatstaf voor de hoeveelheid bewerkingen die onze hersenen aankunnen, ons vermogen om aandacht op te brengen, om goede beslissingen te nemen (cognitieve capaciteit oftewel IQ), om vast te houden aan onze plannen en om verleidingen te weerstaan” (executieve controle). Drukte van buitenaf belast je bandbreedte, bijvoorbeeld de radio die aanstaat in de kantoortuin. Maar schaarste is drukte van binnenuit! Uit onderzoek bleek dat schaarste de bandbreedte zo belast dat mensen er (tijdelijk) een lager IQ van kregen. Zelfbeheersing werd ook een stuk minder, een vaardigheid die belangrijk is bij gezond eten, sporten, geld sparen en samenwerken met collega’s, kinderen, partners, in het verkeer. Zodra de tijd van schaarste voorbij was, ging het IQ weer omhoog.

Van kwaad tot erger

Schaarste schept ook schaarste. Bij schaarste is er geen speelruimte. Elke aankoop heeft tot gevolg dat er iets anders (noodzakelijks) niet aangekocht kan worden. Wikken en wegen kost bandbreedte. En als je dan een fout maakt (die kans is groot door een verlaagd IQ) heeft dat vervelende consequenties. Bijvoorbeeld een boete bovenop een terug te betalen bedrag aan de Belastingdienst. Waardoor je een andere betalingen uitstelt. En dan loop je achter. Brandjes blussen, het ene gat vullen met het andere, jongleren. Het vervelendste is dat door je focus op het hier en nu, voorspelbare dingen opeens als een verrassing komen. Je weet dat een schoolreisje betaald moet worden, maar als het moment daar is heb je het geld niet. Het is als jongleren waarin je focust op de bal die naar beneden komt (goddank de rest is in de lucht, oftewel buiten de tunnel) en dan wordt er opeens een nieuwe bal bijgegooid. Al de kortetermijnoplossingen die volgen, weven een complex web van verplichtingen. Een berg losse eindjes…

Wat de schrijvers van het boek benadrukken is dat alle gevolgen van schaarste: tunnelvisie, kortzichtigheid, verminderde bandbreedte, verlaagd IQ, fouten – geen eigenschappen zijn van de persoon die schaarste ervaart, maar tijdelijke gedragingen. Ze gaan weg als schaarste weg gaat.

O jee, wat nu?

Zoals je begrijpt, moet je schaarste voor zijn, dus
1. creëer een spaarpot voor noodgevallen: zodat een tegenslag niet het begin is van een reeks kortetermijnoplossingen
2. bereid je voor op tunnelvisie: zorg dat belangrijke maar niet urgente zaken de tunnel ingeduwd worden d.m.v. herinneringen (zelf opgezet, of van buitenaf), vaste afspraken met jezelf (in je agenda) of met een vriendin of huisgenoot
3. wapen je tegen onoplettendheid, laksheid, vergeetachtigheid. Niet door die dingen zelf te veranderen (dat is erg moeilijk), maar om het resultaat er van te veranderen: door automatische incasso’s, automatisch sparen, budgetten, herinneringen instellen
4. bespaar op bandbreedte: maak duidelijke, eenmalige keuzes voor jezelf: wat trek je aan, wat staat er op je boodschappenlijst, hoe laat ga je naar huis, wat is je budget, wat doe of koop je niet (meer).

En, in tijden van overvloed, kies bewust en met aandacht welke ballen je allemaal in de lucht wilt houden. Want op dat moment heb je de mentale capaciteit om te dromen, te plannen, en de juiste keuzes te maken.

“Een mens is rijk al naargelang het aantal dingen waarom hij zich niet hoeft te bekommeren” – Thoreau

Als je het boek zelf wil lezen; Schaarste is hier te vinden. Heb jij tips óf praktijkervaring met bovenstaande 4 punten, laat het weten, hieronder, of via @25gedachten

Bewaren

Bewaren

Bewaren

Advertenties

de verbondenheid van kopen en betalen

Schuld

Een schuld afbetalen = geld uitgeven

Open deur.

Denk je.

Een schuld afbetalen betekent immers dat je geld van je rekening haalt en het aan iemand anders geeft. Geld uitgeven. Daarna ben je het hartstikke kwijt.

Maar toch lijkt het soms alsof we met z’n allen denken dat het afbetalen van een schuld een soort straf is, een eis van iemand anders uit een ver verleden. Iets wat al lang niet meer van jezelf is, maar door een ander gedicteerd wordt.

Eenvoudig gezegd is het betalen van je schuld gewoon het (wat) later betalen van iets wat je al eerder hebt gekocht en mee naar huis genomen (of gebruikt). Dus als je nu aflost van je studieschuld, dan is dat toch echt die avond zuipen in de kroeg, toen. Of het studieboek wat je bestudeerde in de bibliotheek, waarmee je je tentamen hebt gehaald.

Het lijkt soms om monopoliegeld te gaan. Iets wat niet echt is. Een schuld kan je niet vastpakken, een euro op je spaarrekening kun je ook niet vastpakken. En als je die euro van de een naar de andere rekening schuift, voelt het niet als het betalen voor een aankoop. Het is abstract. Echter, het weegt wel. Zwaar. Of het voelt als spijt. Maar spijt is een gedachte die jezelf creëert en bestaat alleen in je eigen hoofd. Een schuld is iets werkelijks, vraag maar aan de schuldeiser.

Die schuldeiser is vaak ook niet degene waar je oorspronkelijk je product of dienst hebt gekocht. Er is dus afstand ontstaan tussen het moment van consumeren en het voldoen van de betaling. In tijd én persoon. Wat ik daarmee bedoel is dat een schuld meestal hebt aan een instantie zoals DUO of je eigen bank, creditcardmaatschappij of incassobureau. En niet bij die barman waar je toen dat biertje kocht…

Mijn vraag is dan, maakt dat het afbetalen meer of juist minder erg? Stel je voor dat je schulden houdt bij de persoon waar je toen afgerekend hebt. Dus alle kassajuffen, barista’s, hifi-verkopers, reisagenten, warenhuisverkopers, en marktkoopmannen, artsen, fysiotherapeuten, tandartsen, fietsenmakers, taxichauffeurs, sigarettenboeren.

schuldbetalenMisschien is het verlaat betalen aan al die mensen pijnlijker want het is persoonlijker. In het rek met verjaardagskaarten zijn er speciale kaartjes voor de ‘te laat’ situatie. Maar misschien is het ook beter te accepteren. Omdat het consumeren en betalen dan weer verbonden is.

Hoe voelt het voor jou om een schuld te hebben of een afbetaling te doen?

Hoe eenvoudiger

Lijstje

Hoe maak je je administratie eenvoudiger?

Wat ik heb gedaan:

  • alle bankrekeningen op een rij gezet, en ze bijna allemaal gesloten. Alleen een betaal- en spaarrekening is nodig.
  • schulden die ik kon aflossen, ook echt aflossen. Dat klikt wat voor de hand liggend. Maar omdat ik de automatische aflossing al geregeld had, leek het extra werk om eenmalig alles af te lossen. Echter, die openstaande schuld was wel een los eindje. Iets wat ruimte innam in mijn hoofd. Daarom heb ik toch maar de boel in 1 keer afgelost. Zie punt 1.
  • automatische incasso’s aanvragen voor alles (gas en electra, water, telefoon, internet, ziektekosten, verzekeringen, jaarlijkse rekeningen)
  • automatische sparen: maandelijkse overboeking van betaalrekening naar spaarrekening instellen, gepland een dag na dat mijn loon gestort wordt.
  • alle pensioendocumentatie bij elkaar opbergen. Pensioen is zo’n onderwerp dat bijna niet eenvoudig te krijgen lijkt! Ik heb door wisselingen van banen heel wat pensioenpotjes staan. En ik zag er tegenop om het aan te pakken. Maar door alles op een rij te zetten, een lijstje te maken van welke pensioenen(tjes) ik allemaal heb, kreeg ik overzicht. Daarna heb ik het gelaten voor wat het is. Het heeft geen haast. Ik duik er in als ik de rest op orde heb.
  • abonnementen opzeggen. Een abonnement is eigenlijk onbewust regelmatig iets kopen. Kopen is prima. Maar ik bepaal liever zelf waar ik nu mijn geld aan uit wil geven. Niet aan wat ik een jaar geleden belangrijk vond.

Iedere situatie is weer anders, dus ieders lijstje zal er weer anders uitzien. Dit is mijn lijstje. Met bovenstaande stappen ben ik begonnen met versimpelen. Met als doel dat ik

  1. overzicht zou hebben.
  2. moeilijke onderwerpen als pensioen kon “isoleren” van de dagelijkse gang van zaken. Zodat ik die in alle rust kan gaan oppakken.
  3. ruimte zou hebben (mentaal) voor nieuwe dingen als geld geven aan goede doelen of investeren.

Punt 2. en 3. waren voor mij niet mogelijk zonder eerst 1. te verzorgen.

Heb jij al eens een poging gedaan tot vereenvoudigen? Laat het me weten hieronder.

Volg me op twitter! @25gedachten Daar houd ik je op de hoogte van nieuwe content.